Sırbistan’da 25 Ekim seçimlerini öğrencilerin öncülüğünde oluşturulan liste kazandı. Yaklaşık 14 yıldır ülke siyasetinin merkezinde bulunan Aleksandar Vucic ise seçim gecesi yenilgiyi kabul etti. Ancak seçim sonuçlarına biraz daha yakından bakıldığında, Sırbistan’daki siyasi dengelerin bir gecede tamamen değişmediği görülüyor.

26 Ekim sabahı açıklanan resmi kısmi sonuçlara göre öğrenci listesi yüzde 52,54, Vucic’in öncülüğündeki Birleşik Sırbistan koalisyonu ise yüzde 39,29 oy aldı. 250 sandalyeli parlamentoda öğrencilerin yaklaşık 140 milletvekili çıkarması bekleniyor. Hükümet kurmak için 126 milletvekili yeterli.

Bu sonuç, öğrenci hareketinin seçimleri kazandığını ve Vucic’in koalisyonunun parlamentodaki çoğunluğunu kaybettiğini gösteriyor. Ancak yaklaşık 1,65 milyon seçmenin desteğini alan Vucic’in siyasi etkisinin sona erdiğini söylemek için erken.

Üstelik Vucic, yenilgiyi kabul ettiği konuşmada partisinin örgütlü ve güçlü olduğunu, muhalefette çalışmaya alışkın olduklarını vurguladı. Bu açıklama, seçim sonrasında nasıl bir siyasi rol üstlenmeyi düşündüğüne ilişkin ilk işaretlerden biri.

Bir Tren İstasyonu Faciasından Seçim Zaferine

Sırbistan’da siyasi dengeleri değiştiren süreç, 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunun beton saçağının çökmesiyle başladı. Olayda 16 kişi hayatını kaybetti. Kısa süre önce yenilenen istasyondaki facia, inşaat denetimleri, kamu ihaleleri ve siyasi sorumluluk hakkında tartışmalara yol açtı.

Üniversite öğrencileri, olayla ilgili belgelerin açıklanmasını ve sorumluların belirlenmesini talep ederek protestolara başladı. Gösteriler kısa sürede Belgrad ve diğer kentlere yayıldı. Öğrencilere öğretim üyeleri, farklı meslek grupları ve vatandaşlar katıldı.

Protestolar ilerledikçe talepler de genişledi. Yolsuzluk iddiaları, kamu kurumlarının işleyişi, medya özgürlüğü ve siyasi hesap verebilirlik ülke gündeminin başlıca konuları arasına girdi. Vucic yönetimi ise kendisine yöneltilen yolsuzluk ve baskı suçlamalarını reddetti, protestoların dışarıdan desteklendiğini ileri sürdü.

Öğrenci hareketi, geleneksel muhalefet partilerinden farklı bir örgütlenme modeli geliştirdi. Tek bir lider yerine üniversitelerdeki öğrenci genel kurulları (plenum) aracılığıyla kararlar alındı. Seçimlere yaklaşılırken akademisyenler, doktorlar, sanatçılar, çiftçiler ve farklı mesleklerden isimlerin yer aldığı 250 kişilik bir aday listesi hazırlandı.

Böylece başlangıçta belirli bir olayın aydınlatılmasını isteyen protesto hareketi, seçimlere katılan geniş bir siyasi oluşuma dönüştü.

Vucic Neden Kaybetti?

Vucic’in siyasi yükselişi 2012’de Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) iktidara gelmesiyle başladı. Önce başbakan yardımcısı, ardından başbakan ve 2017’den itibaren cumhurbaşkanı oldu. Eylül 2026’da cumhurbaşkanlığından ayrılarak erken parlamento seçimlerinde başbakan adayı olarak yarıştı.

Bu dönemde Sırbistan’a yabancı yatırımlar geldi, altyapı projeleri gerçekleştirildi ve ücretlerle emekli aylıklarında artışlar yaşandı. Vucic’in seçim kampanyasında ekonomik büyüme, istikrar ve yatırımlar önemli yer tuttu.

Buna karşılık muhalefet ve çeşitli sivil toplum kuruluşları, aynı dönemde medya üzerindeki siyasi etki, kamu kurumlarının bağımsızlığı ve yolsuzluk iddialarını gündeme taşıdı. Novi Sad faciası sonrasında başlayan protestolar bu tartışmaları daha geniş bir toplumsal zemine taşıdı.

Seçim sonuçlarının dikkat çekici yönlerinden biri, öğrenci hareketinin yalnızca iktidara karşı değil, geleneksel muhalefet partilerine karşı da siyasi üstünlük sağlamasıydı.

2023 seçimlerinde Vucic’in koalisyonu yüzde 46,75 oyla 129 milletvekili çıkarırken, en büyük muhalefet koalisyonu yüzde 23,66 oyla 65 sandalye kazanmıştı. Bu kez öğrenci listesi %52’nin üzerine çıktı.

Öğrencilerin başarısında, farklı siyasi görüşlerden seçmenleri ortak talepler etrafında bir araya getirmeleri kadar seçmen katılımındaki artış da önemli oldu. 2023 seçimlerinde yaklaşık yüzde 59 olan katılım, 25 Ekim’de yüzde 68,78’e yükseldi.

Seçimin bir başka sonucu da Ivica Dacic’in Sosyalist Partisi’nin yüzde 2,18 oyla genel yüzde 3 barajının altında kalması oldu. Uzun yıllardır Sırbistan siyasetinde önemli rol oynayan Sosyalistlerin parlamento dışında kalması ihtimali, değişimin yalnızca Vucic’in partisiyle sınırlı olmadığını gösteriyor.

Vucic Neden Tamamen Kaybetmiş Sayılmaz?

Seçimi kaybetmekle siyasi etkisini kaybetmek aynı şey değil.

Vucic’in koalisyonu parlamentodaki çoğunluğunu kaybetti ancak oyların yaklaşık yüzde 39’unu aldı. Bu oran, 2023’e göre gerilemeye işaret etse de Sırbistan’da önemli bir seçmen kitlesinin mevcut siyasi çizgiyi desteklemeye devam ettiğini gösteriyor.

Üstelik SNS, 2012’den bu yana yalnızca ulusal düzeyde hükümet kuran bir parti değil. Yerel yönetimlerde, parti örgütlerinde ve ülkenin farklı bölgelerinde uzun süredir faaliyet gösteren bir siyasi yapı.

Bu nedenle yeni hükümet kurulsa bile Vucic’in koalisyonu parlamentoda büyük bir muhalefet grubu olarak yer alacak. Yerel siyasi ilişkiler ve mevcut parti örgütlenmesi de varlığını sürdürecek.

Vucic’in seçim gecesi yenilgiyi kabul etmesi, bu tablo açısından ayrıca önemli. Ancak aynı konuşmada yabancı ülkelerin ve ABD’deki bazı çevrelerin seçimlere müdahale ettiğini de iddia etti. Fakat bu suçlamaları destekleyen bir kanıt sunmadı.

Dolayısıyla Vucic’in bundan sonraki siyasi rolü yalnızca seçim sonuçlarına değil, muhalefette izleyeceği stratejiye, partisinin iç bütünlüğüne ve yeni hükümetin performansına da bağlı olacak.

Öğrenciler Daha Önce de Sırbistan Siyasetini Değiştirmişti

Sırbistan’da öğrenci hareketlerinin siyasi değişimde rol oynaması yeni değil.

1990’ların sonunda ortaya çıkan Otpor hareketi, Slobodan Milosević’e karşı protestolarda önemli rol oynadı ve 2000 yılındaki iktidar değişimine katkıda bulundu. Ancak Otpor daha sonra siyasi partiye dönüştüğünde aynı başarıyı gösteremedi. 2003 seçimlerinde yüzde 1,7 oy aldı.

Bugünkü öğrenci hareketi ise protestolardan doğrudan geniş bir seçim listesine geçerek farklı bir yol izledi.

İki hareketin ortaya çıktığı dönemler ve siyasi koşullar farklı. Yine de tarihsel karşılaştırma şu önemli soruyu gündeme getiriyor: Sokakta ortak talepler etrafında bir araya gelen farklı kesimler, hükümet yönetiminde de birlikte hareket edebilecek mi?

Yeni Başbakan Kim Olacak?

Öğrenci hareketinin seçimleri kazanması, hükümetin nasıl kurulacağı sorusunu da beraberinde getirdi.

Listenin ilk sırasında kardiyolog Ilija Srdanovic yer alıyor. Ancak listenin ilk sırasında olması, kendisinin başbakan olacağı anlamına gelmiyor. Hareket henüz kesinleşmiş bir başbakan adayı açıklamış değil.

Öğrencilerin öncülüğündeki listenin yaklaşık 140 milletvekili çıkarması halinde, başka bir büyük partiyle koalisyon kurmadan hükümet oluşturması mümkün olacak.

Bunun için başbakanın belirlenmesi, bakanlar kurulunun oluşturulması ve hükümet programının hazırlanması gerekiyor.

Seçim kampanyasında yolsuzlukla mücadele ve kamu kurumlarının hesap verebilirliği gibi ortak talepler öne çıktı. Ancak ekonomi, enerji, dış politika ve Kosova konusunda hareket içindeki farklı görüşlerin nasıl uzlaşacağı henüz belli değil.

Bir diğer önemli konu, öğrenci hareketinin bugüne kadar benimsediği kolektif karar alma modelinin hükümet yönetimine nasıl uyarlanacağı.

Hükümet Değişecek, Peki Devlet?

Yeni hükümetin karşılaşacağı konulardan biri de kamu yönetimi olacak.

Sırbistan’da SNS öncülüğündeki hükümetler 2012’den bu yana görev yapıyor. Bu dönemde oluşan idari kadrolar, atama uygulamaları ve kurumsal ilişkiler, hükümet değişikliğiyle birlikte kendiliğinden ortadan kalkmayacak.

Avrupa Komisyonu’nun 2025 Sırbistan Raporu’na göre üst düzey kamu yöneticiliği pozisyonlarının yüzde 62’si vekaleten yürütülüyordu. Transparency Serbia’nın 977 vekaleten atama kararına ilişkin incelemesinde ise yalnızca 197 kararın mevzuata uygun olduğu değerlendirildi.

Bu veriler, kamu yönetimindeki atama sisteminin yeni hükümetin önündeki önemli konulardan biri olabileceğine işaret ediyor.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir ayrım var. Siyasi görevlilerin değişmesiyle kariyer memurlarının değiştirilmesi aynı şey değil. Kamu görevlilerinin hukuki güvenceleri ve devlet hizmetlerinin devamlılığı korunmak zorunda.

Yeni yönetimin mevcut bürokrasiyle nasıl çalışacağı, hangi görevlerde değişiklik yapacağı ve atama sistemini nasıl düzenleyeceği, kurumsal değişimin kapsamını belirleyecek.

Sonuç olarak Vucic’in partisinin hükümetten ayrılması, devlet kurumlarının aynı gün bütünüyle farklı bir yapıya kavuşacağı anlamına gelmiyor.

Avrupa Birliği, Rusya ve Kosova Ne Olacak?

Vucic döneminde Sırbistan, Avrupa Birliği üyelik sürecini sürdürürken Rusya ve Çin ile de yakın ilişkiler kurdu. Avrupa Birliği ülkenin en önemli ticaret ortağı, Rusya önemli bir enerji tedarikçisi, Çin ise büyük yatırımcılarından biri.

Öğrenci hareketinin seçim başarısı, bu dış politika dengelerinin mutlaka değişeceği anlamına gelmiyor.

Nitekim öğrenci hareketinin seçim programında Avrupa Birliği ile ilişkilerin önemi vurgulansa da üyelik konusunda kesin bir siyasi yönelim ortaya konulmuyor. Kosova’nın statüsü ve Rusya ile ilişkiler gibi konularda da yeni hükümetin izleyeceği politika henüz netleşmedi.

Avrupa Birliği yetkilileri seçim sonuçlarının ardından Sırbistan ile reformlar konusunda çalışmaya hazır olduklarını açıkladı. Ancak Belgrad’ın dış politika tercihlerini belirleyecek olan, kurulacak hükümetin programı ve uygulamaları olacak.

25 Ekim seçimleri Sırbistan’da önemli bir siyasi değişim yarattı. İki yıl önce Novi Sad’daki bir tren istasyonu faciasının ardından protestolara başlayan öğrenciler, ülkenin en büyük siyasi hareketi haline geldi. Vucic’in koalisyonu ise uzun yıllar sonra parlamentodaki çoğunluğunu kaybetti.

Ancak seçim sonucunda ortaya çıkan tablo, Vucic’in siyasi hayatının sona erdiği anlamına gelmiyor. Yaklaşık 1,65 milyon oy, güçlü bir parti örgütlenmesi ve parlamentoda geniş bir muhalefet grubu, onun Sırbistan siyasetinde etkili olmaya devam edebileceğini gösteriyor.

Öğrenciler açısından ise yeni dönem hükümet kurmakla başlayacak. Farklı siyasi görüşleri bir arada tutmak, kamu kurumlarıyla çalışmak ve seçim dönemindeki talepleri somut politikalara dönüştürmek gerekecek.

Öğrenciler seçimi kazandı. Vucic seçimleri kaybetti, ancak siyasi etkisini kaybetmiş değil. Sırbistan’daki değişimin ne kadar ileri gideceğini ise bundan sonraki siyasi rekabet ve hükümet uygulamaları gösterecek.