Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), kuruluşunun 75. yılında tarihinin en ciddi finansal ve siyasi krizlerinden birine hazırlanıyor. Kurumun mevcut yüksek komiseri Filippo Grandi, on yıl süren görev süresinin ardından bu yılın sonunda koltuğunu devredecek. Grandi, görevde olduğu dönemde dünya genelinde zorla yerinden edilen insan sayısının 122 milyona ulaştığına tanıklık etti. Şimdi ise, hem bu devasa insani tablo hem de kurumun sürdürülebilirliği açısından belirleyici olacak bir liderlik değişimi kapıda. UNHCR
UNHCR’nin Kriz Eşiği
Cenevre’deki son yürütme komitesi toplantısında Grandi, kurumun 2025 yılı bütçesinin yalnızca yarısının karşılanabildiğini ve %20 oranında bütçe kesintisine gidileceğini açıkladı. Yaklaşık 5.000 pozisyonun kapatıldığı UNHCR’de yeni yönetimin temel görevi, kurumun hem mali açıdan ayakta kalmasını hem de küresel mülteci koruma rejiminde meşruiyetini sürdürmesini sağlamak olacak. UNHCR
Adaylar Arasında Zorlu Yarış
Yeni yüksek komiserlik için yarış oldukça kalabalık. Avrupa’dan birçok aday öne çıkıyor:
-
Almanya’nın adayı Niels Annen, sosyal demokrat kökenli bir siyasetçi olarak Almanya’nın azalan bağış oranlarını yeniden yükseltmeyi hedefliyor.
-
İsviçre’nin adayı Christine Schraner Burgener, Myanmar özel temsilciliği ve göç yönetimi deneyimiyle dikkat çekiyor. Seçilirse UNHCR’nin ilk kadın yüksek komiseri olacak.
-
Gana’dan Matthew Kwesi Crentsil, kurum içinden gelen bir aday olarak Afrika’dan seçilecek ilk yüksek komiser olma ihtimalini taşıyor.
-
Türkiye’nin adayı Ahmet Yıldız, Birleşmiş Milletler nezdindeki deneyimiyle diplomatik dengeyi temsil ediyor.
-
Diğer yandan İspanya’nın eski dışişleri bakanı Arancha González Laya, Irak’ın eski Cumhurbaşkanı Barham Salih, Paris Belediye Başkanı Anne Hidalgo ve IKEA CEO’su Jesper Brodin gibi farklı geçmişlerden gelen isimler de yarışta yer alıyor.
Mülteci Korumasında Yeniden Tanımlama Arayışı
Yeni liderin görevi, sadece bütçeyi dengelemek değil; aynı zamanda küresel mülteci koruma sistemini yeniden tanımlamak olacak. Kurumun giderek artan şekilde yerel STK’lar ve ulusal kurumlarla çalıştığı düşünüldüğünde, UNHCR’nin bundan sonra daha “katalizör” bir rol üstlenmesi bekleniyor. Ancak bu dönüşüm, mülteci haklarının zayıflaması riskini de beraberinde getiriyor.
Cenevre’deki tartışmalarda dikkat çeken bir ifade, “UNHCR yalnızca iyi yöneten bir lidere değil, mültecilere karşı artan nefrete karşı da sesini yükseltecek bir lidere ihtiyaç duyuyor” sözleri oldu. Gerçekten de yeni yüksek komiser, hem küresel kamuoyunda hem de devletler nezdinde mülteci koruma normlarını savunma cesaretine sahip olmalı.
Yeni yüksek komiserin kim olacağı, yalnızca bir kurum içi atama meselesi değil; uluslararası insani rejimin geleceğini belirleyecek bir karardır. UNHCR’nin bütçe kesintileri ve politik baskılar karşısında savrulmadan ilerleyebilmesi, yeni liderin hem diplomatik hem de normatif becerilerine bağlı.
Filippo Grandi’nin mirası, güçlü bir normatif söylem ama zayıflayan mali kapasiteyle devrediliyor. Dolayısıyla yeni yüksek komiserin önünde iki temel görev var: kurumu mali açıdan yeniden yapılandırmak ve mülteci haklarını küresel düzlemde savunmaya devam etmek.
Yıl sonuna kadar Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres’in adayını Genel Kurul’a sunması bekleniyor. Karar, yalnızca UNHCR’nin değil, küresel dayanışmanın geleceği açısından da belirleyici olacak.
